26 Alerjen Meselesi: Etikette Görünmek Zorunda Olan İsimler
Bir koku, deride iz bırakır. Kimi zaman güzel bir hatıra, kimi zaman bir kızarıklık. Avrupa Birliği, bu ikincisini ciddiye aldı ve belirli koku maddelerini "beyanı zorunlu" listesine aldı. Gerisi senin sorumluluğun.
Bu liste, uzun yıllar 26 madde olarak bilindi. 2023 düzenlemesiyle (AB 2023/1545) liste genişledi ve toplam beyana tabi madde sayısı 80'in üzerine çıktı. Yani artık "26 alerjen" deyimi, daha büyük bir ailenin kısaltması. Yine de sektör dilinde çekirdek kadro hâlâ bu 26 isimden oluşur.
Buradaki kritik nokta şu: Bu maddeler "tehlikeli" değil, "beyana tabi"dir. Yani hassas ciltlerin bilmesi gereken, ama doğru oranda güvenle kullanılan bileşenlerdir. Listede yer almak, yasak olmak değildir; şeffaflık talebidir.
Bu yüzden işin doğrusu, esansını üretirken hangi alerjenin hangi oranda içeride olduğunu bilmektir. Bilmediğin şeyi etikete yazamazsın; yazmadığın şey de yasal risk doğurur.
Tespit: GC-MS ile Görünmeyeni Görmek
Burnun bir Citral'i sezebilir, ama oranını söyleyemez. Bu işin gözü GC-MS'tir: Gaz Kromatografisi–Kütle Spektrometresi (gaz kromatografisi maddeyi ayırır, kütle spektrometresi her birini kimlikten tanır).
Çalışma mantığı sade: Esans numunesi buharlaştırılır, bir kolon (uzun ince tüp) boyunca farklı hızlarda ilerleyen moleküllere ayrılır. Her molekül kolonu farklı sürede terk eder; bu süreye alıkonma zamanı denir. Kütle spektrometresi ise her bileşenin "parmak izini" verir. İkisi birleşince, esansındaki her alerjen hem kimlik hem oran olarak ortaya çıkar.
Bu, bir esansın kimliğini ölçtüğün başka yöntemlerle aynı mantıkta yürür: refraktometre kırılma indisini, viskozimetre akışkanlığı söyler. GC-MS ise içeriğin kimyasal haritasıdır. Üçü birlikte, bir esansın kalite kartını oluşturur.
Limitler: IFRA, SCCS ve Beyan Eşiği
İki ayrı kavramı karıştırma. Biri kullanım limiti (IFRA — maddeyi ne kadar koyabilirsin), diğeri beyan eşiği (SCCS/AB — ne kadarın üstünde etikete yazmalısın).
Beyan eşiği klasik kuralda nettir: leave-on (cilttte kalan, parfüm gibi) ürünlerde nihai üründe %0,001 (10 ppm), rinse-off (durulanan, sabun gibi) ürünlerde %0,01 (100 ppm) üstündeki alerjen etikette ismiyle yazılır. Bu eşiğin altında kalan, beyan zorunluluğu doğurmaz.
Önemli uyarı: IFRA limiti, toplam esans oranına değil, esansın içindeki tek tek maddeye ve ürün kategorisine göredir. "Her esans %20'ye kadar güvenli" gibi bir genelleme yoktur. Bir esansta yüksek Citral varsa, esans oranın düşük olsa bile o madde IFRA tavanına dayanabilir.
| Kavram | Ne Söyler? | Kaynak | Eşik / Mantık |
|---|---|---|---|
| IFRA Limiti | Maddeyi azami ne kadar koyabilirsin | IFRA Standartları | Madde + kategori bazlı, değişken |
| Beyan Eşiği (leave-on) | Etikette ismiyle yazma sınırı | AB 1223/2009 | %0,001 (10 ppm) |
| Beyan Eşiği (rinse-off) | Etikette ismiyle yazma sınırı | AB 1223/2009 | %0,01 (100 ppm) |
| SCCS Görüşü | Bilimsel güvenlik değerlendirmesi | SCCS raporları | Listeyi ve eşikleri besler |
Nihai üründeki alerjen yüzdesini bulmak basit bir zincir hesabıdır. Esansındaki alerjen oranı × formüldeki esans oranı = nihai üründeki oran.
Etiket Beyanı ve Müşteriye Belge Sunma
Veriyi topladın, hesabı yaptın. Şimdi bunu hem etikete hem de B2B müşterine doğru biçimde aktaracaksın. Süreç adım adım yürür.
- Tedarikçi beyanını topla
Kullandığın her esansın alerjen yüzde tablosunu ve IFRA uygunluk belgesini dosyala. Her parti değişebilir; güncel partinin belgesini esas al.
- Formül oranıyla çarp
Her alerjenin esanstaki oranını, formüldeki esans oranıyla çarparak nihai üründeki yüzdeyi bul. Kütle bazında çalış.
- Eşikle karşılaştır
Leave-on için %0,001, rinse-off için %0,01 eşiğini aşan her maddeyi işaretle.
- İçindekiler (INCI) listesine ekle
Eşiği aşan alerjenleri, INCI isimleriyle (Limonene, Linalool, Citronellol...) içindekiler listesinde azalan miktar sırasına uygun yerde belirt.
- Alerjen belgesi (Allergen Statement) hazırla
B2B müşterine, nihai üründeki alerjen oranlarını ve eşik durumunu gösteren bir belge sun. Bu, müşterinin kendi etiketlemesini yapmasını sağlar.
- Güvenlik dosyasına bağla
Bu verileri ürünün güvenlik değerlendirmesi ve teknik dosyasıyla ilişkilendir; denetimde aranan budur.
| Alerjen (INCI) | Esansta Oran | Formülde Esans | Nihai Üründe | Beyan? (leave-on) |
|---|---|---|---|---|
| Limonene | %4,0 | %15 | %0,600 | Evet |
| Linalool | %2,0 | %15 | %0,300 | Evet |
| Citral | %0,05 | %15 | %0,0075 | Evet |
| Eugenol | %0,005 | %15 | %0,00075 | Hayır (eşik altı) |
Sık Hatalar ve Sıkça Sorulanlar
Alerjen raporlamasında üreticilerin tökezlediği yerler bellidir. Birkaç tuzağı işaretleyelim, sonra üç temel soruyu yanıtlayalım.
En büyük hata, alerjen oranını esanstaki değer sanıp doğrudan etikete yazmaktır. Etikete giden, esanstaki değil nihai üründeki orandır. İkinci hata, ml ile hesap yapıp yoğunluk farkını ihmal etmektir. Üçüncüsü, eski "26 alerjen" listesine takılıp 2023 genişlemesini gözden kaçırmaktır.
Kendi GC-MS cihazım yoksa alerjen raporu çıkaramaz mıyım?
Doğal esans kullanırsam alerjen beyanından muaf olur muyum?
Eşiğin hemen altında kalan bir alerjeni yine de yazsam olur mu?
İlgili yazılar
Refraktometre Nedir? Parfüm ve Esansta Kırılma İndisi Ölçümü
Refraktometrenin çalışma prensibi ve parfümeride kullanımı: kırılma indisi (nD) ile saflık ve seyreltme kontrolü, alkol/
Oku →Viskozite Nasıl Ölçülür? Parfüm ve Kozmetikte Pratik Yöntemler
Viskozite kavramı ve ölçüm yöntemleri (akış kabı, döner viskozimetre, karşılaştırmalı yöntem); HVAC/difüzör sıvılarında,
Oku →Esans ve Çözücülerde Yoğunluk (Özgül Ağırlık) Tablosu
Sık kullanılan esans, alkol, taşıyıcı ve çözücülerin yoğunluk/özgül ağırlık (g/mL) değerleri; gram↔mL dönüşümü neden öne
Oku →