Parfümeri, kozmetik ve üretimde en sık karşılaşılan terimlerin A’dan Z’ye kısa açıklamaları. Akademi yazılarındaki bu terimler ilk geçişlerinde bu sayfaya bağlanır.
94 terim
- Absolut
- Çözücü ekstraksiyonuyla elde edilen, çok yoğun aromatik öz.
- Akor
- Birden fazla koku malzemesinin birleşiminden doğan, tek ve bütünleşik koku izlenimi.
- Akuatik
- Deniz, yağmur ve su esintisini çağrıştıran ferah, ozonik notalar (Calone vb.).
- Aldehit
- Parfümeride parlak, sabunsu veya mumsu etkiler veren bileşik sınıfı.
- Alerjen
- AB'nin kozmetik etiketinde beyanını zorunlu kıldığı 26+ koku bileşeni.
- Ambergris
- İspermeçet balinası kaynaklı (bugün çoğu sentetik) tuzlu-amber baz ve fiksatif.
- Animalik
- Misk, kastoreum, civet gibi hayvansı, sıcak ve sensüel notalar.
- Antioksidan
- Yağların oksitlenip acılaşmasını (ransidite) geciktiren madde.
- Aromaterapi
- Uçucu yağların ruhsal/bedensel destek amacıyla kullanımı.
- Aromatik
- Lavanta, adaçayı, biberiye, fesleğen gibi otsu-aromatik notalar ailesi.
- Balsamik
- Reçine ve balsamlardan gelen sıcak, tatlı, yumuşak koku karakteri.
- Baz nota
- En kalıcı, en geç algılanan alt katman (misk, odun, amber).
- Blotter
- Kokuyu değerlendirmek için kullanılan koku kartı/şeridi (mouillette).
- Brief
- Bir parfümün yaratımı için verilen kavram, hedef ve kısıt şartnamesi.
- Captive
- Bir koku firmasına özel, patentli ve dışarıya satılmayan sentetik molekül.
- Challenge test
- Koruyucu sisteminin mikroplara karşı etkinliğini ölçen test.
- Chypre
- Bergamot, meşe yosunu ve labdanum üçgenine dayanan klasik koku ailesi.
- COA
- Analiz Sertifikası (Certificate of Analysis); bir partinin test sonuçlarını gösterir.
- CPSR
- Kozmetik Ürün Güvenlik Raporu (Cosmetic Product Safety Report).
- Dekant
- Büyük şişeden küçük şişeye aktarılmış parfüm porsiyonu.
- Difüzyon
- Kokunun havada yayılma hızı ve gücü.
- Distilasyon
- Su buharıyla uçucu aromatik bileşenlerin ayrıştırılması yöntemi.
- DPG
- Dipropilen glikol; kokuları seyreltmede yaygın kullanılan çözücü.
- Dry-down
- Parfümün baz notalara oturmuş, en kalıcı son aşaması.
- EDC
- Eau de Cologne; tipik esans yoğunluğu ~%3–5.
- EDP
- Eau de Parfum; tipik esans yoğunluğu ~%15–20.
- EDT
- Eau de Toilette; tipik esans yoğunluğu ~%8–12.
- Emülgatör
- Yağ ve su fazını kararlı biçimde birleştiren yüzey aktif madde.
- Emülsiyon
- Birbirine karışmayan yağ ve su fazının yüzey aktif madde ile kararlı karışımı.
- Enfloraj
- Katı yağ ile çiçek kokusunun yakalandığı geleneksel ekstraksiyon yöntemi.
- Ester
- Meyvemsi, tatlı ve çiçeksi kokular veren geniş bileşik sınıfı.
- Extrait
- Parfüm ekstresi; en yoğun koku formu (~%20–40 esans).
- Fiksatif
- Uçucu bileşenlerin buharlaşmasını yavaşlatarak kokunun kalıcılığını artıran madde.
- Flash point
- Bir sıvının buharının tutuşabildiği en düşük sıcaklık (parlama noktası).
- Fototoksisite
- Bazı narenciye yağlarının güneş ışığıyla ciltte leke/yanık yapması.
- Fougère
- Lavanta, kumarin ve meşe yosunu temelli 'eğreltiotu' koku ailesi.
- Fraksiyon
- Distilasyonda farklı sıcaklıklarda ayrılan bileşen bölümü.
- GC-MS
- Gaz Kromatografisi–Kütle Spektrometresi; bir kokunun bileşenlerini ayırıp tanımlayan analiz.
- GTIN
- Küresel Ticari Ürün Numarası; ürün barkodunun temelini oluşturur.
- Gurme
- Vanilya, karamel, çikolata gibi yenilebilir-tatlı notalara dayanan koku ailesi (gourmand).
- Hammadde
- Bir kokuyu oluşturan tekil malzeme (molekül, uçucu yağ, baz).
- Headspace
- Bir nesnenin etrafındaki uçucu moleküllerin analizle yakalanıp yeniden kurulması.
- Hesperidik
- Bergamot, limon, portakal gibi narenciye (turunçgil) notaları.
- IFRA
- Uluslararası Koku Birliği'nin koku hammaddeleri için kullanım limitlerini belirleyen standartları.
- INCI
- Kozmetik içeriklerin uluslararası standart adlandırma sistemi.
- IPM
- İzopropil miristat; parfüm ve kozmetikte taşıyıcı/çözücü.
- İndol
- Yüksek oranda hayvansı, düşük oranda çiçeksi (yasemin) algılanan bileşen.
- Kalp nota
- Üst nota uçtuktan sonra ortaya çıkan ana gövde (çiçekler, baharatlar).
- Koku ailesi
- Parfümlerin karakterine göre sınıflandırması: çiçeksi, odunsu, oryantal, fougère, chypre vb.
- Koku piramidi
- Üst, kalp ve baz notaların zaman içindeki açılımını gösteren katmanlı şema.
- Komedojenik
- Cilt gözeneklerini tıkama eğilimi gösteren içerik özelliği.
- Kompozisyon
- Birden çok hammaddeden oluşan bitmiş koku formülü.
- Konkret
- Bitkiden elde edilen mumsu, yarı katı aromatik öz; absolütün ön aşaması.
- Konsantrasyon
- Bitmiş üründeki esans (koku konsantresi) oranı.
- Konservan
- Ürünü mikrobiyal bozulmaya karşı koruyan madde (koruyucu).
- Kumarin
- Tonka çekirdeğindeki sıcak saman–badem–vanilya kokulu bileşen; fougère'in temeli.
- Lakton
- Kremamsı, sütlü, şeftali–hindistancevizi etkisi veren bileşik sınıfı.
- Louching
- Alkollü kokulu çözeltiye su eklendiğinde oluşan bulanıklaşma (ouzo/louche etkisi).
- Maserasyon
- Esans–alkol karışımının kokunun oturması için serin/karanlıkta dinlendirilmesi.
- Muskon
- Doğal miskin ana kokulu makrosiklik bileşeni.
- Nez
- Parfümör; koku tasarımcısı (Fransızca 'burun').
- Nota
- Kokunun tek bir algısal birimi; bir parfümde ayrı ayrı tanımlanan koku öğesi.
- Olfaktif
- Koku alma duyusuyla ilgili; kokuya dair.
- Oryantal
- Vanilya, amber, baharat ve reçinelerle kurulan sıcak, yoğun koku ailesi.
- Oud
- Agarwood; mantarla enfekte ağaçtan elde edilen değerli, yoğun reçineli odun kokusu.
- PAO
- Açıldıktan sonra kullanım süresi (Period After Opening); açık kavanoz simgesiyle gösterilir.
- pH
- Bir sıvının asitlik/bazlık ölçüsü; cilt uyumu için önemlidir.
- PIF
- Ürün Bilgi Dosyası (Product Information File); AB kozmetik mevzuatının zorunlu kıldığı dosya.
- Pudralı
- İris, menekşe ve misk ile oluşan yumuşak, pudramsı koku etkisi.
- Reformülasyon
- IFRA limiti veya hammadde değişince formülün yeniden düzenlenmesi.
- Refraktif indeks
- Işığın maddede kırılma oranı; saflık ve kimlik kontrolünde kullanılır.
- Rektifikasyon
- Bir uçucu yağın yeniden distilasyonla saflaştırılması.
- Resinoid
- Sakız ve reçinelerden çözücüyle elde edilen koyu, fiksatif aromatik öz.
- Sabunlaşma
- Yağ ile alkalinin tepkimesiyle sabun oluşması (saponifikasyon).
- SDS
- Güvenlik Bilgi Formu (Safety Data Sheet); güvenli kullanım ve tehlike bilgileri (MSDS).
- Sillage
- Parfümün arkada bıraktığı koku izi; yayılım gücü.
- Soliflor
- Tek bir çiçeğin kokusunu temsil eden kompozisyon.
- Solubilizer
- Yağ bazlı kokuyu su bazlı sisteme berrak şekilde çözündüren yardımcı madde.
- Soğuk pres
- Narenciye kabuğundan mekanik sıkımla (ekspresyon) yağ elde etme.
- Taşıyıcı yağ
- Uçucu yağları seyreltmek için kullanılan sabit bitkisel yağ (jojoba, badem vb.).
- TDS
- Teknik Veri Formu (Technical Data Sheet); hammaddenin teknik özelliklerini içerir.
- Terpen
- Narenciye ve çam kokularında bol bulunan uçucu bileşik sınıfı.
- Tester
- Deneme amaçlı sunulan, genelde sade ambalajlı ürün/numune.
- Throw
- Bir kokulu üründe (özellikle mumda) kokunun ortama salınma gücü (sıcak/soğuk throw).
- Tinktür
- Bir maddenin alkol içinde uzun süre bekletilerek çözülmüş özü.
- Tütsü
- Günlük, buhur ve yanık reçine kokularını veren dumanlı notalar (incense).
- Uçucu yağ
- Bitkiden distilasyonla elde edilen yoğun, uçucu aromatik yağ.
- Viskozite
- Bir sıvının akışa gösterdiği direnç (kıvam).
- Volatilite
- Bir maddenin buharlaşma hızı; üst notalar yüksek, baz notalar düşük volatiliteye sahiptir.
- Yama testi
- Ürünü geniş alana uygulamadan önce küçük cilt bölgesinde reaksiyon kontrolü (patch test).
- Yeşil nota
- Kesilmiş çim, yaprak ve sap kokularını veren taze, bitkisel notalar.
- Yoğunluk
- Birim hacim başına kütle (özgül ağırlık); ml↔gr dönüşümünde kullanılır.
- Üst nota
- Parfümün ilk algılanan, en uçucu katmanı (narenciye, aromatikler).
- ÜTS
- T.C. Sağlık Bakanlığı Ürün Takip Sistemi; kozmetik bildirimleri burada yapılır.