Nominal Hacim ve Tam Dolu Hacim Farkı: Şişede Dolum Payı Nasıl Hesaplanır?

Nominal hacim, şişenin satıldığı ve etikette beyan edilen hacimdir: 50 ml, 100 ml, 500 ml. Tam dolu hacim (brimful capacity) ise şişenin ağzına, taşma noktasına kadar aldığı sıvı miktarıdır. Aradaki fark dolum payıdır (headspace): sıvının üstünde bırakılan boşluk.

Teknik çizimlerde ve spec sheet'lerde çoğu zaman tam dolu hacim verilir, çünkü ölçülebilen ve toleransı tanımlanabilen değer odur. Ürün adında ise nominal hacim geçer. İkisini karıştırmak, dolum hattında taşan şişeler ya da yarım görünen ürünler olarak geri döner.

Isıl genleşme. Sıvılar ısındıkça genleşir; etanol sudan belirgin biçimde daha fazla genleşir. Kışın doldurulan bir parfüm yazın sıcak bir araçta ya da depoda hacim kazanır. Boşluk yoksa basınç valfi, contayı ya da tıpayı zorlar ve sızıntı başlar.

Valf ve daldırma borusu. Pompalı şişede valf gövdesi ve boru şişenin içinde yer kaplar. Kapak takıldığında bu hacim kadar sıvı yükselir. Ağzına kadar dolu şişeye valf takmak, taşırmak demektir.

Dolum toleransı. Hiçbir dolum sistemi her şişeye tam aynı miktarı vermez; şişelerin iç hacmi de üretim toleransı içinde değişir. Pay, bu iki sapmayı birlikte karşılar.

Tablo iki şey söylüyor. Birincisi, aynı nominal hacimdeki iki şişenin tam dolu hacmi farklı olabilir; 100 ml'lik iki cam şişe arasında 6 ml fark var. İkincisi, saklama ve sevkiyat şişelerinde pay daha geniştir: içine konan ürün çoğu zaman gramla satılır ve yoğunluğa göre farklı hacim tutar.

Yoğunluğu 0,95 g/ml olan bir esansın 500 gramı yaklaşık 526 ml eder. Nominal 500 ml'lik ama tam dolu hacmi 620 ml olan şişe, bu 526 ml'yi rahat bir boşlukla taşır. Şişe tam 500 ml alsaydı aynı esansın yarım kilosu sığmazdı.

1. Tam dolu hacmi öğren

   Spec sheet'ten ya da teknik çizimden al. Belge yoksa şişeyi tart, ağzına kadar suyla doldurup tekrar tart; fark gram olarak yaklaşık mililitreyi verir.

2. Valfin kapladığı hacmi düş

   Ağzına kadar suyla dolu şişeye valfi tak ve taşan suyu ölç; taşan miktar valfin kapladığı hacimdir. Küçük parfüm valflerinde bu birkaç mililitredir.

3. Genleşme payını ayır

   Alkol bazlı ürünlerde kalan hacmin en az yüzde 3 ila 5'ini boş bırakmak yaygın bir başlangıç noktasıdır. Ürünün sıcak iklime gidecekse payı artır.

4. Beyan hacmiyle karşılaştır

   Kalan hacim, etikette beyan edeceğin hacimden küçük olmamalı. Küçükse ya daha büyük şişe seçersin ya da beyanı düşürürsün; eksik dolum yasal bir sorundur.

5. Gramla doğrula

   Dolumu teraziyle kontrol et: hedef gram = hedef ml × ürünün yoğunluğu. Alkol bazlı bir parfümde yoğunluk 1'in altındadır; 100 ml ürün 100 gramdan hafif gelir.