Paketleme Maliyet Hesabı: Birim Başına Gerçek Maliyet

Şişeye ödediğin fiyat, birim maliyetin yalnızca görünen yüzüdür. Sahnenin arkasında kutu, dolgu, etiket, mühür, işçilik ve fire saklıdır. Bunları toplamadan fiyat vermek, kâr sandığın yerden zarar çıkarır.

Birim başına gerçek maliyet, tek bir satılabilir ürünü kutusuyla, mührüyle ve sevkiyata hazır haliyle ortaya çıkarmanın toplam yüküdür. Beş kalemi ayrı ayrı görmek gerekir:

1. İçerik

   Esans ve alkol/çözücü gramajı. Yoğunluğa göre hesaplanır.

2. Birincil ambalaj

   Şişe, sprey valf veya damlalık, iç tıpa.

3. İkincil ambalaj

   Kutu, etiket, shrink sleeve, güvenlik mührü.

4. İşçilik

   Dolum, kapama, etiketleme, kontrol, kutulama süresi.

5. Fire ve test

   Kırılan şişe, bozuk dolum, sızıntı testinde elenen birimler.

En sık yapılan hata buradadır. Reçeteni gram yazarsın, şişeyi mililitreyle satarsın. İkisi aynı sayı değildir.

Sıvıların özgül ağırlığı (yoğunluğu) birbirinden farklıdır. Narenciye ağırlıklı esanslar hafiftir (~0,84 g/ml), ağır reçine ve bazı sentetikler 1 g/ml'yi aşar. Etanol da ~0,79 g/ml'dir. Yani 100 ml'lik bir şişe 100 gram sıvı almaz.

Birim maliyeti gram bazında hesapla, ama şişeye kaç ml sığacağını yoğunlukla çevir. Aksi halde hacimsel dolumda ya taşar ya eksik kalırsın.

Değerler yaklaşıktır; kendi formülünün karışım yoğunluğunu mutlaka tart ve doğrula. Pratik yol: boş şişeyi tart, tam doldur, tekrar tart; aradaki gram farkı o şişenin gerçek dolum ağırlığıdır.

Ambalaj birim maliyeti taşır; işçilik onu sessizce büyütür. Çoğu üretici işçiliği hiç saymaz, sonra zaman nereye gitti diye şaşırır.

Birincil ve ikincil ambalafı kalem kalem ayır. Sprey valf çoğu zaman şişeden pahalıdır. Shrink sleeve ve güvenlik mührü hem maliyet hem güven kalemidir; mührü atlamak ucuza kaçmak değil, raf güvenini kaybetmektir.

İşçiliği saat ücretiyle hesapla, sonra birime böl. Bir kişinin saatte kaç birim kapadığını ölç; tahmin etme.

Şimdi sahneyi rakamların devralma zamanı. Aşağıdaki sıra, hangi ölçekte çalışırsan çalış aynı kalır.

1. Parti büyüklüğünü belirle

   Örneğin 500 birim. Tüm sabit girdileri bu adede yayacaksın.

2. İçerik gramajını çevir

   Şişe hacmini, karışımın gerçek yoğunluğuyla grama çevir. 50 ml × ~0,90 g/ml ≈ 45 g dolum.

3. İçerik birim maliyeti

   Esans ve alkolün kg fiyatından, kullanılan gram kadarını hesapla.

4. Ambalajı topla

   Şişe + valf + kutu + etiket + mühür adet fiyatlarını topla.

5. İşçiliği ekle

   Toplam işçilik saatini parti adedine böl, birim başına yükle.

6. Fire payı koy

   Ara toplamı (1 + fire oranı) ile çarp. %4 fire için ×1,04.

7. Genel gideri dağıt

   Kira, enerji, amortisman gibi giderleri tahmini parti adedine böl.

Unutma: Alkollü ürün sevkiyatı ayrı bir maliyet ve mevzuat başlığıdır. Yanıcı sıvı statüsündeki ürünlerde UN/ADR taşıma kuralları kargo bedelini ve paketleme gereksinimini etkiler; bunu birim fiyatı çıkarırken ayrı bir satır olarak değerlendir.

Maliyet hesabı, kâr ile zarar arasındaki ince çizgidir. En çok şu noktalarda kayma olur.

İşçiliği saymamak, fire'yi göz ardı etmek, gram ile ml'yi karıştırmak ve sevkiyat maliyetini fiyata gömmemek. Dördü birden yapıldığında, kârlı sandığın ürün aslında zarar ettirir.