Bulaşık Deterjanında Kokunun Mantığı
Sıvı bulaşık deterjanı, yağı sökmek için tasarlanmış bir yüzey aktif (yüzey gerilimini düşüren, kiri kaldıran madde) sistemidir. Koku burada ikinci plandadır; asıl iş köpük ve temizlik dengesindedir.
Kokulandırmadaki amaç süslemek değil, kullanım hissini yükseltmektir. Limonun keskinliği "temizlik" algısı verir, elma yumuşatır. Ama esans, baz formülün berraklığını ve köpüğünü bozmamalıdır. Gerisi senin imzan.
Hammadde Tablosu
Aşağıdaki tablo, elde yıkama için dengeli bir başlangıç formülüdür. Köpük SLES'ten, yumuşaklık betainden, kıvam tuzdan gelir. Esans oranını bilinçli olarak düşük tuttuk.
| Hammadde | CAS No | Oran | 100 mL için |
|---|---|---|---|
| Deiyonize su | 7732-18-5 | %65 | 65 mL |
| SLES (sodyum laureth sülfat, %70) | 9004-82-4 | %20 | 20 mL |
| Kokamidopropil betain | 61789-40-0 | %8 | 8 mL |
| Sodyum klorür (viskozite/tuz çözeltisi) | 7647-14-5 | %4 | 4 mL |
| Gliserin | 56-81-5 | %2,4 | 2,4 mL |
| Parfüm esansı (limon/elma) | — | %0,5 | 0,5 mL |
| Koruyucu (preservatif, ör. fenoksietanol bazlı) | — | %0,1 | 0,1 mL |
| Sitrik asit (pH ayarı) | 77-92-9 | %0,1 (q.s.) | ~0,1 mL |
Esans oranı burada %0,2–0,8 aralığında tutulur. Bulaşık deterjanı ten için değil yüzey için üretilir; ayrıca yüksek esans oranı hem berraklığı bozar hem maliyeti boşuna yükseltir. Limon esansındaki d-Limonen (5989-27-5) doğal olarak çözünürlüğü düşük bir maddedir; yüksek oranda bulanıklık riskini artırır.
Hazırlık Adımları
Sıra önemlidir. Yüzey aktifi suya katarsın, esansı en sona bırakırsın. Karıştırmayı yavaş yap; hızlı karıştırma hava sürükler, üründe günlerce çıkmayan köpük kalır.
- Su tabanını hazırla
Deiyonize suyu oda sıcaklığında bir kaba al. Isıtma gerekmez; sıcak su köpüklenmeyi artırır ve işi zorlaştırır.
- Yüzey aktifleri ekle
SLES'i yavaşça suya kat, nazikçe karıştır. Berraklaşınca kokamidopropil betain ekle. Betain köpüğü yumuşatır ve tene daha nazik bir his verir.
- pH'ı ayarla
Sitrik asit çözeltisiyle pH'ı yaklaşık 5,5–6,5 aralığına çek. Doğru pH, kıvamlaştırmanın ve cilt uyumunun ön koşuludur.
- Esansı kat
Parfüm esansını gliserinle önceden ovuşturup (ön karışım) ana faza yavaşça ekle. Bu, esansın daha homojen dağılmasına yardımcı olur. Aşırı esans = bulanıklık riski.
- Tuzla kıvam ver
Sodyum klorür çözeltisini damla damla ekle ve viskoziteyi gözle. Tuz "kıvam eğrisi" gösterir: belli bir noktadan sonra kıvam DÜŞER. O eşiği geçme.
- Dinlendir ve berraklığı kontrol et
Ürünü oda sıcaklığında (~15–20°C), kapalı kapta, doğrudan ışıktan uzakta 24 saat beklet. Havası çıksın, berraklığı otursun. Bulanıklık kalırsa esansı düşür veya çözündürücü dengesini gözden geçir.
Güvenlik ve IFRA Çerçevesi
Bulaşık deterjanı ten için tasarlanmaz ama elde yıkamada cilt teması kaçınılmazdır. Bu yüzden hem ürün güvenliğini hem ham madde tehlikelerini ciddiye al.
Konsantre esans parlayıcıdır. Saf haldeki aroma kimyasallarının çoğu düşük parlama noktasına (flash point) sahiptir. Çalışırken iyi havalandırma sağla, statikten kaçın, eldiven ve gözlük kullan. SLES konsantresi göze kaçarsa tahriş eder.
IFRA limiti tek bir orana indirgenemez. Limit, esansın içindeki tek tek maddelere/alerjenlere (örneğin Limonen, Linalool) ve ürün kategorisine göre değişir. Bulaşık deterjanı genelde durulanan (rinse-off) ürün kategorisindedir; yine de esansının IFRA uygunluk beyanını mutlaka oku ve kullanım seviyeni ona göre belirle.
Etiket ve bildirim tarafında da dikkatli ol: kozmetik/temizlik ürünü piyasaya sürerken sorumlu kişi/üretici yükümlülüğü ile bildirim süreci ayrı şeylerdir. Güncel prosedür ve harç tutarları için TİTCK/ÜTS kaynaklarını esas al; bildirim ücretsiz değildir, resmî harca tabidir.
Sorun Giderme, İpuçları ve SSS
En sık karşılaşılan sorunlar genelde esans oranı, tuz dengesi ve pH üçgeninde toplanır. Aşağıdaki tablo hızlı teşhis için.
| Belirti | Olası Neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Bulanıklık / louching | Esans oranı fazla; Limonen gibi suda çözünmeyen maddeler mikro damlacık halinde çöküyor | Esansı %0,2–0,3'e düşür; esansı gliserinle ön karıştır; gerekirse uygun bir çözündürücü (solubilizer) dene |
| Faz ayrışması / üstte yağ tabakası | Esans yüzey aktifle tam dağılmamış; çözünürlük sınırı aşılmış | Esansı az miktarda ekle ve uzun karıştır; aşırı esansı geri çek; ön karışım kullan |
| Koku zayıf / kısa kalıyor | Esans çok düşük ya da uçucu narenciye notası baskın | Oranı aralığın üst sınırına çek; daha kalıcı elma/yeşil notaları ekleyerek dengele |
| Sararma / renk değişimi | Işık ve oksidasyon; özellikle narenciye esanslarında doğal | Opak/koyu şişe kullan; antioksidan (BHT, 128-37-0) eser miktar ekle; serin-karanlıkta sakla |
| Kıvam çok cıvık veya çok jelimsi | Tuz miktarı kıvam eşiğini geçti ya da pH yanlış | pH'ı 5,5–6,5'e ayarla; tuzu damla damla ekleyerek kıvam eğrisinin tepesinde dur |
| Şişe dibinde tortu | Çözünmeyen mumsu/ağır bileşenler çökmüş | Soğutma (~0–4°C, 24 saat) ardından soğuk filtrasyon uygula; sonra şişele |
Bu mantığı kavradıysan, alkol bazlı projelere de zemin hazırladın demektir. Aynı çözünürlük disiplini kolonya ve vücut spreyi formüllerinde, oran-konsantrasyon dengesi ise EDP/EDT parfüm çalışmalarında karşına çıkacak.
Bulaşık deterjanına ne kadar esans koymalıyım?
Su, bulanıklığı önler mi?
Esansı doğrudan ürüne dökebilir miyim?
İlgili yazılar
Alkol Bazlı Parfüm (EDP, EDT) Nasıl Yapılır? Konsantrasyon ve Oranlar
EDP/EDT konsantrasyon farkları, esans oranı, parfümör alkolü, su/çözücü dengesi, maserasyon ve soğuk filtrasyonla adım a
Oku →Kolonya Nasıl Yapılır? Klasik Limon Kolonyası Formülasyonu
Kolonya konsantrasyonu, etil alkol derecesi, esans oranı ve dinlendirme dahil klasik kolonyanın adım adım formülasyonu.
Oku →Vücut Spreyi (Body Mist) Nasıl Yapılır? Hafif Koku Formülü
Body mist için düşük esans oranı, alkol/su dengesi, solubilizer kullanımı ve ferah, hafif koku formülasyonu.
Oku →