Diethyl Phthalate Nedir?
Diethyl Phthalate — kısaca DEP, Türkçesiyle dietil ftalat — parfümerinin en eski ve en çok iş gören seyrelticilerinden biridir. Koklama şeridine damlattığınızda hiçbir şey olmaz. İşte bütün mesele de bu: DEP kokmaz, kokuya karışmaz, kokuyu değiştirmez. Sadece taşır.
INCI adı DIETHYL PHTHALATE. Moleküler formülü C12H14O4, molekül ağırlığı 222. 20°C'de yoğunluğu 1,112–1,120 g/ml — yani sudan ağırdır ve bu, gram/mililitre hesabınızı doğrudan etkiler. Parlama noktası 156°C: etanolün yanında son derece yüksek bir değer, dolayısıyla DEP'in kendisi parfümör alkolü gibi kolay tutuşan bir sıvı değildir.
Nasıl Kokar?
- ✓ Kokusuz
- ✓ Nötr — kokuya hiçbir şey eklemez
- ✓ Yağımsı, ipeksi bir dokusu var ama burnu meşgul etmez
- ✓ Şeritte kuruduğunda arkasında hiçbir hayalet nota bırakmaz
- ✓ Zamanla ekşimez, bayat kâğıt/plastik notası üretmez
- ✓ Yanındaki malzemenin karakterini olduğu gibi gösterir
💭 Ne Hissettirir?
Şeffaflık · Sadelik · Kontrol · Güven · Görünmezlik
DEP bir duygu kurmaz; başka bir malzemenin duygusunu bozmadan taşır. Parfümörün masasında "sessiz ortak" budur. Formülün kahramanı olmaz, ama kahramanın ayakta durmasını sağlar.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| INCI | DIETHYL PHTHALATE |
| CAS | 84-66-2 |
| EINECS | 201-550-6 |
| Formül / Mol. ağırlık | C12H14O4 / 222 |
| Görünüm (20°C) | Berrak, yağımsı sıvı |
| Renk | Renksiz |
| Koku | Kokusuz |
| Yoğunluk (20°C) | 1,112 – 1,120 g/ml |
| Kırılma indisi (nd20) | 1,4990 – 1,5040 |
| Parlama noktası | 156°C |
| Suda çözünürlük | Çözünmez |
| Saflık (GC) | > %99 |
Parfümerideki Rolü: Ne Yapar, Ne Yapmaz
DEP'in itibarı tek bir özellikten gelir: çözme gücü. Tek bir çözücüyle bu kadar geniş bir malzeme yelpazesini berrak biçimde çözebilen ikinci bir seçenek neredeyse yok. Reçineden misk pulcuğuna, ağır sentetikten viskoz absolute'a kadar çoğu şey DEP içinde açılır.
DEP'in Gerçek İşleri
1. Seyreltme (dilution). Damascenone, Calone, aldehitler, güçlü miskler… Bu malzemeler saf halde koklanamaz; burnunuzu yorar, formülünüzü mahveder. DEP ile %1'lik çalışma çözeltisi hazırlarsanız hem doğru koklarsınız hem de 0,03 g'lık bir dozu terazide gerçekten tartabilirsiniz.
2. Katıyı sıvılaştırma. Tonalide gibi pul/katı formdaki miskler ya da Labdanum Absolute gibi çekiç gibi sert reçinoidler, DEP içinde çözülerek pipetlenebilir ve tekrarlanabilir hale gelir.
3. Aktif/özel hammaddelerin taşınması. Sensfeel tipi konsantre aktif hammaddeler de genelde bir taşıyıcı içinde, düşük yüzdelerde formüle girer; DEP bu iş için klasik bir zemindir.
4. Kompozisyonu standardize etme. Endüstriyel kokularda toplam ağırlığı ve viskoziteyi sabitlemek, partiden partiye aynı akışkanlığı yakalamak için kullanılır.
🧴 Hangi Ürün Tiplerinde Karşınıza Çıkar?
DEP, nihai üründe bir "nota" olarak değil, kompozisyonun içindeki taşıyıcı pay olarak bulunur. Geleneksel olarak en çok şu kategorilerde görülür:
- Klasik kolonyalar ve fresh/aromatik yapılar — alkol ağırlıklı, düşük viskoziteli formüller.
- Deodorant, body mist, vücut spreyleri — geniş hacimli, düşük koku yüklü ürünler.
- Saç bakım ve kişisel bakım kokuları — sürfaktan/emülsiyon içinde stabil kalması istenen kompozisyonlar.
- Ev kokuları ve teknik uygulamalar — yüksek parlama noktası avantaj sağlar.
Burada bilerek marka ismi vermiyoruz: DEP koku vermeyen bir çözücü olduğu için "şu parfümde DEP var" demek, o parfümün karakteri hakkında hiçbir şey anlatmaz. Piramitte yeri yoktur, etikette bileşen listesinde yer alır. Bir molekülün "hangi ünlü parfümde olduğu" sorusu Iso E Super veya Ambroxan için anlamlıdır; DEP için değildir.
Nasıl ve Ne Oranda Kullanılır?
DEP'in oranı iki farklı bağlamda konuşulur ve bu ikisini karıştırmak en sık yapılan hatadır: stok çözeltideki oran ile bitmiş kompozisyondaki oran aynı şey değildir.
Bağlam 1 — Çalışma çözeltisi (stok)
Burada DEP baskın bileşendir. %1'lik bir stokta karışımın %99'u DEP'tir. %10'luk bir stokta %90'ı. Bu bir "kullanım oranı" değil, laboratuvar pratiğidir.
Bağlam 2 — Bitmiş kompozisyon (konsantre)
Kompozisyonun içine giren DEP payı, kullandığınız seyreltilmiş malzemelerin toplamından gelir. Tipik olarak konsantrenin %1–%30 aralığında bir taşıyıcı payı görülür; ağır sentetik ve katı malzeme kullanan formüllerde bu oran yukarı çıkar. Kesin bir rakam dayatmıyoruz — kendi formülünüzde test edin. Kural basit: taşıyıcı payı arttıkça koku yükü düşer.
- Hedefi belirleyin
Örnek: 10 g'lık %1 çalışma çözeltisi. Gereken: 0,1 g aroma kimyasalı + 9,9 g DEP.
- Temiz cam kap seçin
Amber cam şişe kullanın. Plastik kapları tercih etmeyin; DEP bazı plastiklerde yumuşama/sızma yapabilir. Kapak contası PTFE veya polikon olsun.
- Önce malzemeyi tartın
Dara alın, güçlü malzemeyi 0,001 g hassasiyetli terazide tartın. Katı/pul formdaysa doğrudan şişeye koyun.
- DEP'i üstüne ekleyin
Gram bazında tartarak ekleyin, gözle ml tahmini yapmayın. Şişeyi kapatın, 30 saniye kuvvetlice çalkalayın.
- Gerekiyorsa ısı ve karıştırma
Katı miskler ve ağır reçineler için 40–50°C su banyosu + manyetik karıştırıcı işi hızlandırır. Isıyı abartmayın; hassas malzemeler ısıyla bozulur.
- Dinlendirin ve berraklığı kontrol edin
Oda sıcaklığında 24 saat bekletin. Tortu veya bulanıklık varsa çözünme tamamlanmamıştır: karıştırmayı tekrarlayın ya da stok yüzdesini düşürün.
- Etiketleyin
Malzeme adı, CAS, çözücü (DEP), yüzde ve tarih. Etiketsiz stok, altı ay sonra çöp demektir.
| Stok oranı | Aroma maddesi | DEP | Toplam | Ne için? |
|---|---|---|---|---|
| %1 | 0,1 g | 9,9 g | 10 g | Damascenone, aldehit, ultra güçlü malzemeler |
| %10 | 1 g | 9 g | 10 g | Miskler, ağır sentetikler, absolute'lar |
| %20 | 2 g | 8 g | 10 g | Viskoz reçinoidler, pipetlenebilirlik için |
| %50 | 5 g | 5 g | 10 g | Sadece akışkanlık kazandırmak amacıyla |
IFRA ve Mevzuat Tarafı
DEP için IFRA veya AB kozmetik mevzuatı tarafında kozmetik kullanımını kısıtlayan bir standart bulunmuyor. Buna rağmen son yıllarda pek çok üretici pazar algısı nedeniyle ftalatsız alternatiflere geçiyor — bu teknik bir zorunluluk değil, ticari bir tercih.
Unutmayın: IFRA limitleri toplam esans oranına değil, esansın içindeki tek tek maddelere ve alerjenlere, ayrıca ürün kategorisine (tende kalan / durulanan) göre tanımlanır. DEP serbest diye içine çözdüğünüz malzeme de serbest değildir. IFRA limitini güncel kategoriden doğrulayın ve tedarikçinizden esansın IFRA uygunluk beyanını isteyin.
Çözünürlük, Alternatifler ve Depolama
DEP, etanol ve sabit yağlarla her oranda karışır; suda çözünmez. Bu son cümle, su içeren formüllerle çalışanların ezberlemesi gereken tek cümledir.
Su Meselesi ve Bulanıklık
DEP suda çözünmediği için, DEP taşıyan bir konsantreyi sulandırılmış alkole eklediğinizde bulanıklık (louching) görebilirsiniz. Burada sık tekrarlanan bir yanlışı düzeltelim: su bulanıklığı önlemez, tetikler. Su oranı arttıkça hidrofobik bileşenler alkoldeki çözünürlüğünü kaybeder, mikro damlacıklara ayrılır ve karışım süt gibi olur. Suyun formüldeki işi bulanıklığı engellemek değil; alkolün ilk andaki sert çarpmasını yumuşatıp kokuyu açmaktır.
Pratik yol: az suyla başlayın, her ekleme sonrası berraklığı ışığa tutarak kontrol edin, işi sağlama almak istiyorsanız hazır parfümör alkolü kullanın.
| Çözücü | Kokusu | Çözme gücü | Yaklaşık yoğunluk (g/ml) | Suyla | Notlar |
|---|---|---|---|---|---|
| DEP (Diethyl Phthalate) | Kokusuz | Çok geniş | 1,112–1,120 | Karışmaz | Alkol bazlı parfümde klasik seçim; yüksek parlama noktası |
| DPG (Dipropilen glikol) | Neredeyse kokusuz | Geniş, ama DEP'ten dar | ~1,02 | Karışır | Su bazlı ve ftalatsız formüllerde en yaygın alternatif |
| IPM (İzopropil miristat) | Kokusuz | Yağımsı malzemelerde iyi | ~0,85 | Karışmaz | Emolyan; yağ bazlı roll-on ve ten ürünlerinde tercih edilir |
| TEC (Trietil sitrat) | Çok hafif | İyi | ~1,14 | Sınırlı | Ftalatsız etiket isteyenlerin DEP'e en yakın alternatifi |
| Benzil benzoat | Hafif balsamik | Çok iyi | ~1,12 | Karışmaz | Kendi kokusu var; IFRA/alerjen beyanı gerektirir |
| Etanol (parfümör alkolü) | Keskin, uçar | İyi | ~0,79 | Karışır | Uçucu; stok çözelti için uygun değil, seyreltme bazı için uygun |
Ticari İsimler ve Kısaltmalar
DEP, tescilli bir ticari isim değil; jenerik bir kimyasaldır. Piyasada DEP, Diethyl Phthalate, Dietil ftalat ve bazı kaynaklarda Ethyl phthalate olarak geçer. Tek ayırt edici kimlik CAS 84-66-2'dir; sipariş verirken bu numarayı teyit edin. Ürünün teknik künyesi ve ambalaj seçenekleri için ürünün esans.com.tr sayfasına bakabilirsiniz.
Depolama
Ağzı sıkıca kapalı kapta, serin ve kuru yerde, ışıktan korunarak saklayın. 24 aydan uzun depolandıysa kullanmadan önce kalitesini kontrol edin: berraklık, renk ve — en önemlisi — kokusuzluk. Kokmaya başlamış bir DEP artık DEP değildir; o partiyi çalışma çözeltisinde kullanmayın.
İpuçları ve Sık Sorulan Sorular
Atölyede DEP'le çalışırken işinizi kolaylaştıracak birkaç alışkanlık ve en çok sorulan sorular.
Üç Pratik İpucu
- Tek çözücüde kalın. Bütün stoklarınızı aynı çözücüyle (hepsi DEP ya da hepsi DPG) kurun. Karışık çözücülü bir stok rafı, ileride formülü ölçeklerken uyumsuzluk ve bulanıklık çıkarır.
- Stok yüzdesini etikete yazın, hafızaya değil. %10'luk bir stoktan 1 g kullanmak, formüle 0,1 g madde koymak demektir. Bu çarpanı unutan herkes en az bir kez formülünü on kat fazla dozlar.
- Yeni partiyi önce koklayın. Her yeni DEP partisini şeride damlatıp 30 dakika bekleyin. Hiçbir şey kokmamalı. Kokuyorsa o parti kusurludur.
Diethyl Phthalate nasıl kokar?
DEP kalıcılığı artırır mı?
DEP mi DPG mi daha iyi?
DEP neden "ftalat" diye eleştiriliyor?
DEP suda çözünür mü, su bazlı ürüne konur mu?
%1'lik çözeltiyi neden DEP ile hazırlıyoruz, alkolle olmaz mı?
Tonalide gibi katı miskleri DEP ile çözebilir miyim?
10 ml DEP kaç gram eder?
DEP parfümün rengini veya berraklığını bozar mı?
DEP ile seyrelttiğim kompozisyonu buzdolabında mı maserasyona bırakmalıyım?
DEP parlayıcı mı, evde çalışırken tehlikeli mi?
DEP yenilebilir mi, gıda aromalarında kullanılır mı?
DEP'in raf ömrü ne kadar?
İlgili yazılar
Sensfeel ve Afrodizyak Aktif Hammaddeler: Feromon-Benzeri Bileşenlerin Parfüme Entegrasyonu
Piyasadaki ticari 'çekim' aktifleri hammadde gözüyle: Sensfeel (for Him/Her) gibi patentli feromon-benzeri bileşenler ne
Oku →Labdanum Absolute Super Premium Nedir? Parfümeride Kullanımı ve Oranı
Labdanum Absolute Super Premium aroma maddesinin koku profili ve parfümerideki işlevi/rolü, önerilen kullanım oranı, çöz
Oku →Tonalide Nedir? Parfümeride Kullanımı ve Oranı
Tonalide aroma maddesinin koku profili ve parfümerideki işlevi/rolü, önerilen kullanım oranı, çözünürlüğü, toz/katı seyr
Oku →