Neden Ön Seyreltme? Terazi, Burun ve Tutarlılık
Formülünde %0,2 oranında bir molekül var ve 10 gramlık bir deneme hazırlıyorsun. Tartman gereken miktar 0,02 gram. Çoğu laboratuvar terazisi bu değeri "okur" ama güvenilir biçimde tartamaz. Ön seyreltme bu sorunu ortadan kaldırır: molekülü önceden %10'luk bir stok çözeltiye alırsın ve 0,2 gram tartarsın.
Ön seyreltmenin üç gerekçesi vardır. Tartım doğruluğu: küçük dozlar seyreltiyle terazinin güvenli aralığına çekilir. Koklama: saf hâlde burnu bastıran güçlü moleküller (aldehitler, indol, Javanol, cis-3-hexenol) ancak seyreltildiğinde gerçek karakterini gösterir. Tutarlılık: aynı stok çözeltiden çalışan iki kişi aynı sonucu alır; "iki damla" tarifi iki kişide iki farklı sonuç verir.
Profesyonel parfümeride formüller çoğu zaman seyreltilerle yazılır: formül satırında "Javanol %10 DPG — 3,0" yazar ve bu, 0,3 gram saf Javanol anlamına gelir.
Hangi Hammadde Hangi Oranda: %1, %10, %50
Oran, molekülün gücüne ve formüldeki tipik dozuna göre seçilir. Amaç, formülde tartılacak miktarı 0,1 gramın üzerine çıkarmaktır.
| Stok oranı | Hangi hammaddeler | Tipik örnekler |
|---|---|---|
| %1 | Eser dozda kullanılan, çok güçlü moleküller | Indol, skatol, cis-3-hexenol, pyrazinler, sülfürlü moleküller, aldehyde C-12 MNA, nootkatone |
| %10 | Düşük-orta dozlu, güçlü karakterli moleküller; katı hammaddeler | Javanol, Ebanol, calone, ethyl maltol, vanilin, coumarin, heliotropin, damascone'lar, Iso E Super (değerlendirme için) |
| %50 | Viskoz ya da katı ama yüksek dozda kullanılan malzemeler | Reçineler (benzoin, labdanum), absolüler, Galaxolide (zaten çoğu ticari ürün %50 BB/DEP içinde satılır), Ambroxan |
| Saf | Yüksek dozlu sıvı hammaddeler | Linalool, linalyl acetate, Hedione, dihydromyrcenol, benzyl acetate, sedir, bergamot |
Oranlar ağırlıkçadır (w/w). "%10" demek 100 gram çözeltide 10 gram hammadde demektir; 1 gram hammaddeye 9 gram çözücü eklersin, 10 gram değil. Bu ayrım küçük görünür ama %10 ile %9,1 arasındaki fark, formül ölçeklendiğinde belirgin bir sapmaya dönüşür.
Çözücü Seçimi: DPG, Etanol, IPM, TEC ve Benzyl Benzoate
Çözücü, stok çözeltinin hangi ürüne gideceğine göre seçilir. Yanlış çözücü formüle istenmeyen bir bileşen taşır.
| Çözücü | Uygun olduğu yer | Dikkat |
|---|---|---|
| DPG (dipropilen glikol) | Genel amaçlı; alkol bazlı parfüm, çoğu kozmetik baz | Yavaş uçar; yüksek oranda formülü ağırlaştırır. Mum ve yağ bazlı ürünlerde uyumsuz olabilir |
| Etanol (%96) | Değerlendirme şeritleri, alkol bazlı parfüm stokları | Uçucu; stok zamanla konsantre olur. Sık tartılan stokta ağzı iyi kapat |
| IPM (izopropil miristat) | Yağ bazlı parfüm, roll-on, mum, bazı kozmetikler | Alkolde yüksek oranda bulanıklık yapabilir |
| TEC (trietil sitrat) | Düşük uçuculuk istenen, kozmetik uyumlu stoklar | Pahalı; viskoz |
| Benzyl benzoate | Reçineler, miskler, katı kristaller | Kendi hafif kokusu vardır; alerjen beyanına girer |
Kural basit: stok çözeltinin çözücüsü, bitmiş ürünün içinde zaten bulunan ya da bulunmasında sakınca olmayan bir madde olmalıdır. Alkol bazlı parfüm için DPG ya da etanol; mum için IPM ya da doğrudan mum için uygun bir taşıyıcı; su bazlı ürünler için solubilizer sistemiyle uyumlu bir çözücü seçersin.
Stok Çözelti Hazırlama: Adım Adım
Bir stok çözelti, formülün geri kalanı kadar titizlikle hazırlanır; aksi hâlde her formül bu stokun hatasını taşır.
- Hedef miktarı ve oranı belirle
Örnek: %10 Javanol, 20 gram. Hammadde 2,0 gram, çözücü 18,0 gram. Küçük hacim hazırla; stoklar bekledikçe değişir.
- Şişeyi darala, hammaddeyi tart
Koyu renkli cam şişeyi teraziye koy, darala. Hammaddeyi şişeye doğrudan tart; aktarma kaybı olmaz. Katı maddede şişeye kalem spatülle ekle.
- Çözücüyü tartarak ekle
Hacimle değil, ağırlıkla. Çözücüyü hedef toplam ağırlığa kadar ekle. Katı hammaddeyi ılık su banyosunda ve karıştırarak çöz.
- Etiketle
Hammadde adı, oran, çözücü, hazırlama tarihi, hazırlayan. "Javanol %10 DPG 03.10.2026 ZB" formatı yeterlidir. Etiketsiz stok, atölyedeki en tehlikeli şişedir.
- Kaydet
Stok defterine ya da dosyasına yaz: hangi lot hammaddeden, hangi çözücü lotuyla hazırlandı. Lot değiştiğinde farkı buradan yakalarsın.
- Sakla ve süresini belirle
Serin, karanlık, ağzı sıkı kapalı. %1'lik stoklar 6 ay, %10'luklar 12 ay içinde tazelenmelidir; narenciye ve aldehit stokları daha kısa ömürlüdür.
Formülde Seyreltiyi Hesaba Katmak ve Sık Sorulanlar
Formülde seyrelti kullanıldığında iki ayrı sayı vardır: tartılan miktar ve saf madde miktarı. İkisini birbirinden ayırmayan formül, IFRA hesabında ve maliyette yanlış çıkar.
| Formül satırı | Tartılan | Saf madde | Çözücü katkısı |
|---|---|---|---|
| Javanol %10 DPG | 3,0 g | 0,3 g | 2,7 g DPG |
| Indol %1 DPG | 0,5 g | 0,005 g | 0,495 g DPG |
| Benzoin %50 BB | 4,0 g | 2,0 g | 2,0 g benzyl benzoate |
Seyreltilerden gelen çözücü toplamını formülün sonunda ayrı bir satırda göster. 100 gramlık bir konsantrede 15 gram DPG'nin seyreltilerden geldiğini bilmek, hem IFRA hesabını hem kokunun yoğunluk algısını doğru okumanı sağlar.
Stok çözeltiyi hacimle hazırlayabilir miyim?
Hangi çözücüyü seçeceğimi bilmiyorsam ne yapmalıyım?
Seyrelti ne kadar süre dayanır?
Katı hammaddeyi çözerken ısıtabilir miyim?
Formülü saf hâlde mi seyreltiyle mi yazmalıyım?
Seyreltinin kendisi kokuyu değiştirir mi?
Ticari olarak seyreltili satılan hammaddeler var mı?
Seyrelti hazırlarken en sık yapılan hata nedir?
İlgili yazılar
Dilüsyon (Seyreltme) Hesabı: ml, Gram ve Yüzde Dönüşümleri
Pratik seyreltme matematiği ve örnek hesap tablosu.
Oku →Kendi Koku Laboratuvarını Kurmak: Terazi, Cam Ekipman, Havalandırma ve Hammadde Rafı
HOBİ/BAŞLANGIÇ ölçeği için ev-ofis koku köşesi kurulumu: 500-1000 TL bütçeyle 0.01g terazi, temel cam set, mini pipet düzeni, pencere-fan havalandırması, hammaddelerin mutfaktan uzak saklanması. Profesyonel tesis kurulumu AYRI konu — 'Profesyonel Parfüm Laboratuvarı Kurulumu' makalesine köprü verir; bu yazı ilk adım içindir.
Oku →DPG, IPM, MCT ve TEC Karşılaştırması: Hangi Çözücü/Taşıyıcı Ne Zaman?
Parfüm ve kozmetikte en sık kullanılan dört taşıyıcı/çözücünün (DPG, IPM, MCT, TEC) polarite, viskozite, koku, ten hissi ve çözücülük farkları; hangi üründe hangisinin tercih edileceği karşılaştırma tablosu.
Oku →