Gelen Hammadde Kontrolü: Sorun Üretimden Önce Yakalanır
Kargo geldi, şişe rafa kondu, bir hafta sonra üretime girdi ve parti kokmadı. Hata kimde? Bu soruya cevap verebilmenin tek yolu, hammaddenin kapıdan girdiği anda kontrol edilmiş olmasıdır. Gelen malzeme kontrolü (incoming inspection), bir hammaddenin üretime girmeden önce belgesiyle, görünümüyle ve kokusuyla doğrulanmasıdır.
Küçük atölyede bu iş çoğu zaman atlanır: "tedarikçi güvenilir, ne olacak." Ama hata tedarikçide değil kargoda, depoda, etikette ya da lot değişiminde olabilir. Kontrol on dakika sürer; kontrolsüz giren bozuk bir hammadde bir partiyi, bazen bir müşteriyi götürür.
Bu yazı, esans ve hammadde için uygulanabilir bir kabul–red listesi verir. Laboratuvar cihazı gerektiren testler ayrıca belirtilmiştir; çoğu kontrol terazi, cam ve burunla yapılır.
Belge Kontrolü: Gelen Şey Sipariş Edilen Şey mi?
İlk kontrol fiziksel değil, kâğıt üzerindedir. Beş belge karşılaştırılır.
| Kontrol | Ne karşılaştırılır | Red nedeni |
|---|---|---|
| Sipariş – irsaliye | Ürün adı, kod, miktar, ambalaj sayısı | Eksik ya da farklı ürün |
| Etiket – irsaliye | Ürün adı, lot numarası, üretim ve son kullanma tarihi | Etiket okunmuyor, lot yok, tarih geçmiş |
| CoA (analiz sertifikası) | Lot numarası etiketle aynı mı; görünüm, yoğunluk, kırılma indisi değerleri spesifikasyon içinde mi | CoA yok, lot uyuşmuyor, değer spec dışı |
| SDS | Güncel sürüm elde mi; tehlike sınıfı etiketle uyumlu mu | SDS yok ya da eski (karantina, ret değil) |
| IFRA / alerjen beyanı | Esanslar için mevcut mu, güncel amendment'a göre mi | Belge yok (karantina; üretim bekler) |
Belge kontrolünde en sık hata, CoA'daki lot ile şişedeki lotun farklı olmasıdır. Tedarikçi bir önceki lotun sertifikasını göndermiş olabilir; bu belge o şişeyi temsil etmez. Doğru lotun CoA'sı gelene kadar malzeme karantinada kalır.
Fiziksel ve Duyusal Kontrol: Adım Adım
Belgeler tamamsa fiziksel kontrole geçilir. Sıra önemlidir: önce ambalaj, sonra görünüm, en son koku.
- Ambalaj ve mühür
Şişe ezik mi, kapak sağlam mı, kilitli kapak halkası kopmamış mı, dışında sızıntı izi var mı? Sızdıran ambalaj ret nedenidir; ezik ama sızdırmayan ambalaj nota düşülerek kabul edilir.
- Tartım
Brüt ağırlık irsaliyedeki miktarla uyuşuyor mu? Yüzde birkaç dara farkı normaldir; yüzde on eksik kargo kaybı ya da sızıntı demektir.
- Görünüm
Küçük bir numuneyi şeffaf cam tüpe al, ışığa tut. Renk, berraklık, tortu, ayrışma. Spesifikasyonda "açık sarı, berrak" yazıyorsa koyu kahverengi ya da bulanık numune spec dışıdır.
- Yoğunluk
Hassas teraziyle 10 ml'lik ölçülü numuneyi tart ya da piknometre kullan. CoA değeriyle ±0,005 g/ml içinde olmalı. Sapma, yanlış ürün ya da seyreltilmiş ürün işaretidir.
- Kırılma indisi (varsa refraktometre)
Bir damla yeter. CoA ile ±0,002 içinde olmalı. Yoğunlukla birlikte en güçlü kimlik doğrulamasıdır.
- Koku: şahit numuneyle karşılaştır
Yeni lotu ve onaylı şahit numuneyi aynı seyreltide (%10 etanol) şeritlere al; 10 dakika, 1 saat ve 4 saatte yan yana kokla. Fark varsa üçgen testiyle doğrula. Kokusu şahitten belirgin farklı lot kabul edilmez.
- Kayıt ve etiket
Sonuçları gelen malzeme formuna yaz, malzemeye "kabul – tarih – kontrol eden" etiketi yapıştır, şahit numune ayır ve rafa kaldır.
Kabul, Şartlı Kabul, Red: Karar Kuralları
Kontrol sonunda üç karar mümkündür ve her birinin kuralı önceden belli olmalıdır; aksi hâlde karar "üretim sıkışık, kullanalım" baskısıyla verilir.
Kabul: Tüm belgeler tam, fiziksel değerler spec içinde, koku şahitle uyumlu. Malzeme rafa gider, kullanıma açılır.
Şartlı kabul (karantina devam): Belge eksik ama fiziksel kontrol temiz (CoA ya da SDS gelmemiş); ya da küçük görünüm farkı var ama koku ve yoğunluk uyumlu (örneğin biraz koyu renk). Malzeme karantinada kalır, eksik tamamlanınca ya da sorumlu kişi yazılı onay verince açılır. Onay veren kişinin adı kayda girer.
Red: Yanlış ürün, sızdıran ambalaj, spec dışı yoğunluk ya da kırılma indisi, şahitten belirgin farklı koku, son kullanma tarihi geçmiş. Malzeme "RET" etiketiyle ayrı alana alınır, tedarikçiye aynı gün yazılı bildirilir; fotoğraf ve ölçüm sonuçları bildirime eklenir.
Red bildiriminin dili teknik ve sayısal olmalıdır: "koku bozuk" yerine "yoğunluk 0,912 (CoA 0,935); koku şahide göre belirgin asidik; üçgen test 5/5 ayırt etti". Tedarikçinin cevap verebileceği tek dil budur.
Sık Sorulanlar
Gelen hammadde kontrolüyle ilgili en çok sorulanlar.
Küçük bir atölyede bu kontrol gerçekten gerekli mi?
Refraktometrem yok, ne yapmalıyım?
Şahit numunem yoksa kokuyu neyle karşılaştıracağım?
CoA'daki değer spec dışı ama ürün kokusu iyi, kullanabilir miyim?
Tedarikçi lot değiştirmişse ne olur?
Kontrol ne kadar sürer?
Kontrol kaydını nasıl tutmalıyım?
Reddedilen malzemeyi tedarikçi geri almazsa?
İlgili yazılar
COA (Analiz Sertifikası) Nasıl Okunur ve Doğrulanır?
Certificate of Analysis'teki parametreler, lot numarası ve uygunluk kontrolü.
Oku →Tedarikçiden Hangi Belgeleri İstemelisin? (IFRA, SDS, Alerjen, COA, TDS)
Bir esans alırken talep etmen gereken eksiksiz belge listesi ve her birinin işlevi.
Oku →Lot Bazlı Kalite Doğrulama: Her Partide Ne Kontrol Edilir?
Yeni gelen her hammadde partisinde renk, koku, yoğunluk ve uygunluk kontrolü.
Oku →